# Morgan Owen

Mae swmp aflonydd Môr Hafren wedi fy nenu erioed. Nid oes iddo draethau enwog, ac nid yw ei ddyfroedd lleidiog yn destun rhamantu, ond mae grym diarhebol ei lanwau a’i lifeiriant yn rhoi iddo ofnadwyaeth gynhyrfus. Dyma fôr amryffurf: fe ddaw ac fe…

Hunangofiant sy’n olrhain hanes teulu a pherthynas â gwlad nad yw’n bodoli mwyach yw’r gyfrol hon. Ganed Maxim Leo yn y Deutsche Demokratische Republik, ac roedd yn ei arddegau pan ddaeth Mur Berlin i lawr. Roedd ei rieni’n perthyn i’r genhedlaeth…

Hunangofiant y llenor Alun Llywelyn-Williams yw Gwanwyn yn y Ddinas, ond mae’n ymgyfyngu’n benodol i wanwyn ei fywyd, sef y cyfnod rhwng y ddau ryfel byd. Cafodd ei eni a’i fagu yng Nghaerdydd, a dyna mewn gwirionedd a’m denodd at y gyfrol hon, am…

Ychydig i’r gogledd o’r Eglwys Newydd yng Nghaerdydd, mae coedwig ffawydd ar lethr uwchben hen gamlas Morgannwg. Stribyn hirgul o goedwig yw hon, ond mae’r coed tal, urddasol a’u plethwaith dwys o ddail yn amgáu’r cyfan ag awdurdod clawdd terfyn.

Cyhoeddwyd y clasur Almaeneg hwn, Das Muschelessen gan Birgit Vanderbeke, yn wreiddiol yn 1990, a daeth y cyfieithiad Saesneg gan Jamie Bulloch, The Mussel Feast, o’r wasg yn 2013. Nid oes iddo raniadau na strwythur, ac mae naws lafar i’r traethu…

Hawdd dweud taw oes yr ymgilio yw oes y cyfryngau cymdeithasol a’r byd rhithwir. Bu gan y pandemig ran yn y canfyddiad hwn hefyd, wrth gwrs, ond ganwyd syniad y llyfr hwn cyn hynny, er mai y llynedd y cafodd ei gyhoeddi. Yr ymwneud rhwng pobl sydd…

Yn y dechrau yr oedd madarch hud – yng Nghymru, o leiaf. Daw’r cyfeiriad cyntaf at fadarch yn y Gymraeg o Bedwaredd Gainc y Mabinogi, yn benodol o chwedl Math fab Mathonwy, lle mae’n ymddangos yn ei ffurf amgen madalch. Daw, mewn geiriau eraill, o’r…

Mae hi’n boeth, ac mae naws gwylltineb yn yr aer. Gwibia delweddau llachar ar gefndir yr anialwch, ac ar lan y môr mae pobl ddidaro yn newid y byd mewn lleisiau ysgafn a ffwrdd-â-hi wrth aros am y foment fawr, y toriad neu’r glec a fydd yn cyhoeddi…

Pan fydd y dyddiau wedi byrhau, a’r byd i gyd fel petai wedi ei gau gan dywyllwch a thamprwydd a phydru melys y flwyddyn, bydd yr awydd am straeon dirgel a rhyfedd yn gafael. Llyfr at y fath achlysuron yw The Bloody Chamber gan Angela Carter. Dyma…

Morgannwg yw fy sir ac ynddi hi y byddaf yn teimlo fwyaf cynefin. Ond eto, yn y rhan ddeheuol, tua’i chanol, mae yna wastatir glas a ffrwythlon nad ydw i’n gwybod rhyw lawer amdano, mewn gwirionedd: Bro Morgannwg. Mae fy adnabyddiaeth o’r Fro yn…

Rhwng 1946 ac 1960 bu’r arlunydd a’r awdur Brenda Chamberlain yn byw ar Ynys Enlli: hanesion y cyfnod hwnnw yw sylwedd y gyfrol hon. Efallai nad hanesion yw’r disgrifiad gorau; nid casgliad o atgofion bywgraffyddol sidêt sydd yma yn null llawer o…